چهارده‌گانه ترويج فلسفه و رياضيات از عتيق و جديد و صنايع و صناعات از قديم و حديث بر وجهى كه تاريخ ايجاد و معاد بتوان قرار داد به اين نوبت همايون اختصاص يافت و به اين دولت روزافزون انحصار گرفت . پس روز يكشنبه پنجم ماه ربيع نخستين از سال يكهزار و دويست و شصت و هشت هجرى مطابق سنهء خامسه از جلوس سعادت مأنوس مدرسهء مباركهء دار الفنون واقعه در ارگ محروسهء طهران كه بناء او انشاء از سال سابق شروع شده بود برحسب امر جهان مطاع افتتاح گرديد و از آن تاريخ علوم مستطرف و فنون مستحدث و صنايع مستغرب كه حكماء اروپا اساس آنها را در ظرف چندين قرن برپا ساخته بودند در اين تأسيس با تقديس انتشار همىگرفت و اشتهار همىپذيرفت . حق‌تعالى در ظل تربيت شاهنشاه جمجاه ارواحنا فداه اين گونه آثار جليل جاويد همى بر مزيد كناد . شيوع صنعت بنائى سبك اروپائى معمارى ابنيهء عاليهء مملكت ايران در اين زمان با هندسه و هيئت و وضع و هيكل ابنيهء فرنگستان درآميخته و از اين جهت اشكال و اساليب و اوضاع و تراكيب عمارات و خانها و وثاقات و كوشكهاى مستحدث را بر هيئت ابنيه و عماراتى كه متمحض در نقشه و طرح سابق ايران است به حكم وجدان هزار رجحان است . شيوع تلمبه آلتى است انبوبى كه بضغطهء عنيف آب را به مثل فوارات مىجهاند و از تك حياض مقعر و مغاكهاى ژرف به سطح زمين و از طبقات سافله به عاليه مىرساند و چون مشبكى بر سر ثقبهء علياى آن تركيب شود بطرزى معجب آب‌پاشى كند و درختهاى بلند را مانند باران بشوياند . افتتاح مجلس مهر منگنه در دفتر استيفاء و عسكريه كه آيت صحت بروات و فرامين و احكام مىباشد و بدون آن مهر نه از اختلاف مصون است و نه از اشتباه مأمون . افتتاح بانك در دار الخلافهء طهران مقارن جمع و تأليف اين كتاب اين دايره كه مستلزم تسهيل امور و اصلاح احتياجات فوريه و بسيارى از فوايد و انتفاعات كافهء اهالى است از ادانى و اعالى در دار الخلافهء طهران ايجاد گرديد . اختراع آجر سنگنما كه در دروب و ازارات عمارات به كار برده مىشود . ترقى كاشىپزى اين صنعت در سوابق ازمنه يكى از بدايع صنايع مملكت ايران بوده است ، لكن تنزل فاحشى در آن پيدا گرديده بود و در اين عهد مبارك ديگر باره در نصاب خويش